"Кароль рэпартажу": да 110-годдзя пісьменніка і журналіста Яфіма Садоўскага

Я.Садоўскі. 1952. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 371. Л. 6.
Я.Садоўскі. “Мой отец”. Верш. 09.01.1959. Аўтограф. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 131. Л. 1.
Я.Садоўскі ў юнацтве. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі з удзельнікамі літаратурнай суполкі “Звенья”. 1927. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 394. Л. 1.
Ваенны білет на імя Я.Садоўскага. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі з Ф.Глебавым. 28.02.1942. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 372. Л. 1.
Я.Садоўскі. [1941-1942]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 391. Л. 1.
Я.Садоўскі. “Кузнец”. Артыкул. Выразка з газеты “Боевой призыв”. 28.04.1942.
Я.Садоўскі са знаёмым. [1944-1945]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 396. Л. 1.
Пасведчанне асобы на імя Я.Садоўскага. 1942. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Асабовая кніжка ўдзельніка аднаўлення горада Мінска на імя Я.Садоўскага. 1944. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 318. Лл. 2-4.
Я.Садоўскі. 1945. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 391. Л. 3.
Пасведчанне карэспандэнта “Літаратурнай газеты” на імя Я.Садоўскага. 1945. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 272. Л. 1.
Пасведчанні карэспандэнта “Последних известий по радио” і “Комсомольской правды” на імя Я.Садоўскага. 1943, 1963. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 323. Лл. 2, 9.
Вокладка кнігі Я.Садоўскага “Герой Савецкага Саюза Аляксандр Ісачэнка”. 1946. Інв. № 10414.
Я.Садоўскі з Я.Купалам, М.В.Гурло, М.М.Жыліным. На адвароце – дароўны надпіс У.Ф.Луцэвіч ад 30.11.1945. 1940. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 395. Л. 1.
П.Валкадаеў. “О литературных делах в журнале «Нёман»”. Выступленне на Прэзідыуме ССПБ. Машынапіс з аўтарскай праўкай. 1960-я. Ф. 74. Воп. 1. Адз. зах. 279. Л. 1.
Я.Садоўскі. “Минская повесть”. Апавяданне. Аўтограф. 1949-1950. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 4. Лл. 1-2.
Я.Садоўскі. “Могила неизвестного солдата”. Верш. 1963. Аўтограф. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 132. Лл. 8-8адв.
Я.Колас і Я.Садоўскі. [Кан. 1940-х – пач. 1950-х]. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі і П.Глебка. 1967. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 402. Л. 3.
В.І.Казлоў уручае Ганаровую грамату Вярхоўнага Савета БССР Я.Садоўскаму. [Пач. 1960-х]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 400. Л. 2.
Членскія білеты на імя Я.Садоўскага. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі. “Из моего репортёрского опыта”. Успаміны. Машынапіс, аўтограф. 1953. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 242. Лл. 1, 5.
Я.Садоўскі на аэрадроме “Баравая”. 19.06.1966. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 377. Л. 1.
Я.Садоўскі. [1960-я – 1970-я]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 405. Л. 8.
Я.Садоўскі. “Король”. Верш. Аўтограф. 1960-я. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 131. Лл. 9-10.
Службовыя пасведчанні на імя Я.Садоўскага. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай, Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 272. Лл. 2-3.
Сустрэча В.І.Казлова з супрацоўнікамі рэдакцыі газеты “Советская Белоруссия” (Я.Садоўскі – верхні рад, 3-ці злева). 1957. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 400. Л. 1.
Я.Садоўскі з медыцынскімі работнікамі падчас падрыхтоўкі рэпартажу. 1950-я. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі на фабрыцы “Камунарка”. 1955. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 374. Л. 3.
Артыкулы Я.Садоўскага. Выразкі з газет. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 219. 223.
Артыкулы Я.Садоўскага. Выразкі з газет. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 219. 223.
Артыкулы Я.Садоўскага. Выразкі з газет. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 219. 223.
Артыкулы Я.Садоўскага. Выразкі з газет. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 219. 223.
Артыкулы Я.Садоўскага. Выразкі з газет. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 219. 223.
Я.Садоўскі каля дома, у якім жыў З.Бядуля. [Кан. 1980-х – 1993]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 391. Л. 19.
Вокладка кнігі “Минск: справочник-путеводитель” (укл. Я.Садоўскі). 1956. Інв. № 16419.
Вокладка кнігі Я.Садоўскага “Гістарычныя помнікі Беларусі”. 1958. Інв. № 16407.
Аб’явы на сустрэчы з Я.Садоўскім. 1980-я. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 306. Лл. 1, 3.
Я.Садоўскі падчас сустрэчы са школьнікамі. [1950]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 403. Л. 1.
Я.Садоўскі выступае ў школе. [1980-я]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 403. Л. 5.
Я.Садоўскі. “Почётный пионер”. Верш. Аўтограф. 1968. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 131. Л. 3.
Эпіграмы, прысвечаныя Я.Садоўскаму. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 310. Л. 2, 4.
Вокладка кнігі Я.Садоўскага “Путь к сердцам (в помощь молодому лектору)”. 1968. Інв. № 16421.
Я.Садоўскі з В.Вольскім у адпачынку на Нарачы. [1980-я]. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 399. Л. 5.
Я.Садоўскі з унучкай Юліяй. 1969. Ф. 92. Воп. 1. Адз. зах. 373. Л. 8.
“Памяти товарища”. Некралог супрацоўнікаў рэдакцыі газеты “Советская Белоруссия”. Выразка з газеты. 17.09.1993. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі. “И больше века длился час страданий”. Пасмяротны артыкул. Выразка з газеты “Во славу Родины”. 14.09.1993. Прыватны архіў Ю.І.Кудрыцкай.
Я.Садоўскі. 1964. Ф. 92. Воп. 2. Адз. зах. 391. Л. 7.

Садоўскі Яфім Ільіч нарадзіўся 4 студзеня 1908 г. у г. Мінску ў сям’і служачага. Бацька да кастрычніцкай рэвалюцыі быў трымальнікам ляснога склада; маці – хатняй гаспадыняй. Дзіцячыя гады Я.Садоўскі правёў на Украіне ў г. Нікапале. Да 1917 г. вучыўся ў гімназіі, а потым два гады ў працоўнай школе.

У 1922 г. Я.Садоўскі разам з бацькамі вярнуўся ў Мінск. Тут ён у 1925 г. скончыў вячэрнюю рабочую школу, а ў 1926 г. – прафтэхшколу дрэваапрацоўшчыкаў.

Пасля сканчэння ў 1927 г. агульнаадукацыйных курсаў Я.Садоўскі працаваў у рэдакцыях газет “Савецкая Беларусь” (1923-1925), “Рабочий” (1925-1937), “Красноармейская правда” (1931-1932, Смаленск), загадчыкам аддзела інфармацыі ў рэдакцыі газеты “Советская Белоруссия” (1937-1941). Адначасова займаўся ў вячэрняй школе павышанага тыпу.

У гады Вялікай Айчыннай вайны быў ваенным карэспандэнтам на Заходнім і Цэнтральным франтах. Пад г. Бялёвам Тульскай вобласці 14 ліпеня 1942 г. атрымаў калецтва. У 1942-1943 гг. знаходзіўся ў ваенным шпіталі ў Ніжнім Ноўгарадзе (у той час – г. Горкі), супрацоўнічаў у акруговым радыёкамітэце (1943). У снежні 1943 г. вярнуўся ў Беларусь. У пасляваенны час працаваў у рэдакцыі газеты “Советская Белоруссия” загадчыкам аддзела інфармацыі, а з 1963 г. па 1970 г. – літаратурным супрацоўнікам у гэтым жа аддзеле. У 1970 г. выйшаў на пенсію, але працягваў рыхтаваць артыкулы, выступаў з лекцыямі.

Я.Садоўскі ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, Айчыннай вайны 2-й ступені, медалямі, Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР. Быў членам Саюзаў пісьменнікаў БССР і СССР, Саюзаў журналістаў БССР і СССР.

Я.Садоўскі пісаў на рускай і беларускай мовах. Літаратурную дзейнасць пачаў у 1923 г., калі ў часопісе “Прафрух” і газеце “Красная смена” былі апублікаваны яго вершы на рускай мове, а ў газеце “Савецкая Беларусь” беларускія апавяданні. У 1920-я гады Я.Садоўскі быў членам групы рускіх літаратараў “Звенья”. У 1927 г. выйшаў паэтычны зборнік “Полустанок” (разам з Р.Ладным). Я.Садоўскі – аўтар кніг “Скрыпка і ордэн” (1935), “Я вижу” (1939), “Герой Савецкага Саюза Аляксандр Ісачэнка” (1946), “Ясные дали” (1951), “Жизни и судьбы” (1963), “Люди и подвиг” (1965), “Путь к сердцу” (1968), “Герои не умирают: методические советы лектору” (1974), “Ожерелье” (1991) і інш. Творы Я.Садоўскага перакладзены на англійскую, беларускую, нямецкую, украінскую, чэшскую мовы.

Сучаснікі называлі Я.Садоўскага “каралём рэпартажу”. Пісаў нарысы і артыкулы на самыя розныя тэмы. Друкаваўся ў шэрагу газет: “Советская Белоруссия”, “Мінская праўда”, “Известия”, “Слава працы”, “Медицинская газета”, “Воздушный часовой”, “Святло камунізма”, “Биробиджанская звезда” і інш.

Я.Садоўскі адзін з ініцыятараў выдання ў Беларусі рускага літаратурнага альманаха “Советская Отчизна” (зараз – часопіс “Нёман”). Складальнік зборнікаў “Маякоўскі ў Беларусі” (1957), “Минск: справочник-путеводитель” (1956), “«Коммунарка»: история фабрики” (1967), адзін са складальнікаў зборнікаў “Жизнь, отданная борьбе” (1983, пра В.Харужую), “Успаміны пра Змітрака Бядулю” (1988). Аўтар сцэнарыяў дакументальных фільмаў “Наваселле” (1945) і “Па малых рэках” (1947). З 1982 г. часта друкаваў вершы у бярэзінскай раённай газеце “Сцяг Леніна”. На жаль, многія творы Я.Садоўскага застаюцца ў рукапісах.

Я.Садоўскі памёр 13 верасня 1993 г. Пахаваны на Усходніх могілках у Мінску.

У Беларускім дзяржаўным архіве-музее літаратуры і мастацтва захоўваецца асабісты фонд пісьменніка, журналіста Яфіма Садоўскага. Дакументы паступалі ў архіў-музей у 1975, 1976, 1978, 1988, 1990, 1993 гг. ад самога Я.І.Садоўскага і яго ўнучкі Ю.І.Кудрыцкай. Фонд налічвае 839 адзінак захоўвання (каля 4000 дакументаў) за [1904]-1993 гг.

Змешчаная тут выстава заснавана на дакументах, якія захоўваюцца ў асабістым фондзе Я.Садоўскага, іншых фондах архіва-музея, а таксама на дакументах з прыватнага архіва ўнучкі Я.Садоўскага Юліі Ігараўны Кудрыцкай. Выстава мае на мэце не толькі ўшанаваць 110-годдзе пісьменніка і журналіста, але і яшчэ раз звярнуць увагу на яго асобу і творчасць.

25 студзеня 2018 г.